Erfgoed als drager van gedeelde herinneringen

25 mei 2020

ROmagazine, Hanneke Masselink-Duits

Dit bericht is origineel gedeeld als blog op ROmagazine

Mei is de maand in het jaar waarin we traditiegetrouw veel met het oorlogsverleden bezig zijn. Herdenken en vieren, bezet en bevrijd. Van kleins af aan zijn deze twee dagen in mei momenten waarop ik mij heel bewust ben van de geschiedenis en van hoe de gebeurtenissen uit het verleden impact hebben op het heden. Geschiedenis wordt dan even tastbaar, verbonden met het nu door het herdenken.

Dit jaar is een bijzondere editie: herdenken zonder samen te kunnen zijn op een betekenisvolle plek. Hoewel het mogelijk is om virtueel bloemen bij oorlogsmonumenten te laten leggen, had ik behoefte aan een fysieke plek om de oorlog en haar slachtoffers te herdenken. Ik maakte een ochtendwandeling langs het Joods Monument in Utrecht en de Stolpersteine aan de Maliesingel. Ik zocht erfgoed om bij stil te staan. Herinneringserfgoed. Zo werd herdenken dit jaar nog ingetogener en individualistischer en kreeg het vieren van 75 jaar leven in vrijheid door de lockdown ineens een extra dimensie.

Verhaal wordt steeds belangrijker voor de waardering van erfgoed 

75 jaar vrijheid in 75 verhalen -de website van Nationaal comité van 4 en 5 mei- is heel representatief voor de accentverschuiving die zich de afgelopen jaren in de erfgoedzorg heeft voorgedaan. Het verhaal wordt steeds belangrijker voor de waardering van erfgoed. In het nieuwe beleidsvoornemen benadrukt minister Van Engelshoven het belang van verhalen vertellen: ‘Inzetten op het vertellen van verhalen van, voor en door de samenleving beschouw ik als een aanvullend middel om erfgoed te beschermen. [..] Wie de verhalen achter het erfgoed kent, wil het graag doorgeven.’ Ze spreekt van het beschermen van erfgoed door betekenisgeving. In de waardering van onroerend erfgoed wordt het verhalend vermogen* en de herinneringswaarde* steeds belangrijker: erfgoed als drager van gedeelde herinneringen.

Voor het aanvullende erfgoedbeleid zijn verkenningen uitgevoerd naar erfgoedonderwerpen die tot nu toe onderbelicht zijn gebleven. Het gaat onder meer om Herinneringserfgoed. Dit zijn onroerende objecten, gebouwen en plekken in Nederland, waar historische verhalen aan verbonden zijn. Ze kunnen fungeren als fysieke dragers van herinneringen, omdat ze te relateren zijn aan belangrijke thema’s, gebeurtenissen en personen in onze geschiedenis. Denk aan slavernij, (de)kolonisatie en collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar ook de erfgoedthema’s; archeologie, militair erfgoed en erfgoed van na 1965 (post ‘65) zijn verkend. In het nieuwe beleid is dus een belangrijke rol voor verhalen weggelegd en moet er vooral meer aandacht komen voor de instandhouding van de betekenis van erfgoed. Ook komt er meer ruimte voor het perspectief van de vrijwilligers en betrokken burgers: aandacht voor diversiteit en meerstemmigheid.

Herwaardering van erfgoed in de eigen buurt 

Die actieve rol voor vrijwilligers en burgers kan door de coronacrisis misschien wel in een stroomversnelling komen. Onze actieradius is nog steeds best beperkt. Door de eentonigheid van de dagen treedt er tijdsverdichting en verlangzaming op. Het maakt dat we onze buurt bewuster beleven en zelfs een beetje herontdekken. Een bijkomend effect hiervan is dat we onze eigen omgeving en het erfgoed in onze buurt herwaarderen. Ik zocht het herinneringserfgoed dit jaar immers ook dichterbij huis. Het zijn bijzondere tijden waarin we bijzondere herinneringen maken, waarover bijzondere verhalen te vertellen zijn en dat vormt zich tot… bijzonder erfgoed! Want naast het verhalen vertellen over het verleden opdat wij niet vergeten, zijn we tegelijkertijd actiever dan ooit in het documenteren en vastleggen van het heden.

Er wordt gezegd dat de coronacrisis de grootste crisis in ons land is, sinds de Tweede Wereldoorlog. Wat er nu plaatsvindt, is nog nooit gebeurd. We schrijven geschiedenis. Dat willen we vastleggen. Er wordt momenteel actief materiaal verzameld door vele erfgoedinstellingen, die samen een (veelal) digitale collectie over het coronavirus en de gevolgen voor Nederland vormen. Iedereen wordt opgeroepen om mee te helpen met het vastleggen en documenteren van het leven tijdens deze crisis. Welke beelden en verhalen bewaren we voor later als de coronacrisis geschiedenis is? Welke herinneringen willen we doorgeven? Wat worden de dragers van onze herinneringen aan deze tijd?

In de hyperactualiteit van de crisis maken we erfgoed met herinneringswaardevoor later.

Hanneke Masselink-Duits
h.masselink-duits@the-missinglink.nl

Tips om verder te lezen:

    • Benieuwd naar de 75 verhalen van 75  jaar vrijheid ? Lees ze hier
    • Lees meer over het aanvullend beleid voor de erfgoedthema’s archeologie, militair erfgoed, herinneringserfgoed en erfgoed van na 1965 (Post 65)
    • De oproep van Digitaal Erfgoed Nederland om mee te bouwen aan de digitale collectie coronavirus in Nederland vind je hier
    • De ‘coronacollectie voor later’- in wording–  nu vast bekijken!

*Uitleg over de term herinneringswaarde: Bij herinneringswaarde is er sprake van een meer collectieve waardering: niet zozeer de expert, maar de samenleving hecht waarde aan een fysiek object of plek als herinneringsdrager. Herinneringswaarde komt derhalve voort uit de herdenkings- en herinneringscultuur. Uit de rapportage Verkenning Herinneringserfgoed

* Erfgoed heeft ook een verhalende waarde. Het begrip verhalend vermogen wordt gebruikt om aan te geven dat onroerend erfgoed dienend kan zijn aan de herdenkings- en herinneringscultuur. Het gaat om het vermogen om een belangrijke ontwikkeling of gebeurtenis uit het verleden voorstelbaar te maken, of het leven van een belangrijke historische persoon invoelbaar te maken aan de hand van onroerend erfgoed. Uit de rapportage Verkenning Herinneringserfgoed

Terug naar nieuwspagina

Waar kunnen we je mee helpen?

TML helpt je graag met archeologische projecten of erfgoedvraagstukken.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

contact

Waar kunnen we je mee helpen?

TML helpt je graag met archeologische projecten of erfgoedvraagstukken.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

contact