Het ‘nieuwe kerken’: wat is dat?

16 december 2019

HANNEKE MASSELINK-DUITS, THE MISSING LINK

Het kabinet zet actief in op de toekomst van religieus erfgoed. Er is een groeiende aandacht voor het  ‘nieuwe kerken’, maar wat houdt dat eigenlijk in? Over die vraag buigt Hanneke Masselink-Duits zich in aanloop naar de kerstdagen en het nieuwe jaar. Samen met collega’s van The Missing Link en Transformeer zet ze zich in voor het behoud en gebruik van religieus erfgoed in Nederland.

“Een kerk is vaak een baken in de buurt, een middelpunt van een wijk, dorp of stad. Zo ook voor mij. Als ik in Utrecht over de Abstederdijk naar huis fiets en de koepel van de Aloysiuskerk tegemoet rijd, voel ik de geborgenheid van mijn buurtje, ik voel me thuis. Binnenkort ga ik de kerk weer bezoeken om het jaarlijkse kerstspel te bewonderen. De levende kerststal, de bijzondere glas in lood ramen en de kleurrijke muurschilderingen zorgen samen met de indrukwekkende hoge koepel van bakstenen voor een zeer speciale kerstsfeer. December is traditioneel ook de maand waarin de kerken de meeste bezoekers ontvangen.”

 

Trampolinepark in Clemenskerk, Hilversum

Trampolinepark in de Clemenskerk, Hilversum

Vertrouwde bakens gaan verloren

Een kerk is vaak een drager van het verhaal van de plek. Als we niets doen gaan deze vertrouwde bakens verloren. In Nederland zullen de komende decennia duizenden kerken leeg komen te staan. Kerken verliezen sneller dan ooit te voren hun leden. Ontzuiling, vergrijzing, krimp en secularisering zorgen ervoor dat geloofsgemeenschappen de kosten en zorg voor hun kerkgebouw niet langer (alleen) kunnen dragen. Als er zoveel minder gekerkt wordt, wat moeten we dan met de kerkgebouwen? Fuseren, medegebruik en exploitatie naast het ‘kerken’ biedt soms een (tijdelijke) oplossing, maar om te kunnen blijven genieten van deze bijzondere gebouwen is vaak een hele nieuwe functie nodig.

Transformaties en nieuwe functies

Eén op de vijf kerken in Nederland is inmiddels al getransformeerd, zo bleek uit het omvangrijke kerkenonderzoek van Trouw. In deze kerken kun je tegenwoordig voor zeer verschillende doeleinden terecht. Zo kun je ‘Hemels wonen’ in de Heilig Hartenkerk van Den Bosch, springen in het trampolinepark in de Clemenskerk in Hilversum, sporten in de kerk in Zeilberg en naar de markt in de Cuyperskerk van Sas van Gent. Hier blijft het niet bij, in een kerk vind je nu ook musea, horeca, winkels en wijkpunten. Kerken zijn zo weer een ontmoetingsplek voor de stad, in plaats van een lege ruimte. De opsomming wordt nog langer; voor ontspanning en recreatie kun je namelijk óók naar de kerk. In Easterwierrum staat een heuse ‘vakantiekerk’ en voor een slaapplek kun je inmiddels ook in verschillende kerken terecht. Zo vestigde BUNK een hotel in de voormalige Westerkerk in Utrecht en lanceerde Heilige Nachten het pop-up concept ‘overnachten in de kerk’.  Deze lijst is slechts een greep uit de vele mogelijkheden van nieuwe functies voor kerken.

BUNK Hotels in de Westerkerk, Utrecht

Plekken van betekenis

Niet alle kerken kunnen behouden blijven, maar deze voorbeeldencatalogus inspireert en geeft hoop. Ze bewijst dat goed hergebruik van kerken mogelijk is. Bovendien gaan mensen door de nieuwe functies weer veel vaker naar een kerk. Door dit ‘nieuwe kerken’ kunnen deze gebouwen voortbestaan.

Eén van de belangrijkste succesfactoren voor het slagen van herbestemming van een kerk? Het nieuwe gebruik draagt bij aan de betekenis van het gebouw. Het voegt een nieuw hoofdstuk toe aan het verhaal van de kerk. Zo blijven het plekken van betekenis voor de buurt en voor de bezoekers. We hechten niet alleen aan kerken vanwege het vertrouwde straatbeeld waar ze vaak onderdeel van uitmaken – het zijn immers markante gebouwen met bijzondere architectuur en interieurs – maar het gaat vooral om de betekenis die wij geven aan het gebouw. Kerken zijn verweven met belangrijke gebeurtenissen, herinneringen en levens van mensen. :ze representeren een deel van hun persoonlijke geschiedenis. Door de kerkgebouwen te blijven gebruiken, blijven we bijdragen aan hun voortbestaan. We creëren meerwaarde doordat steeds nieuwe verhalen worden toegevoegd.

Duurzaam toekomstperspectief

Door het opstellen van een kerkenvisie en een herbestemmingsplan krijgen kerken een kans om onderdeel te blijven van de geschiedenis . Dat proces doorloop je niet alleen, dialoog en draagvlak zijn sleutelwoorden. Een duurzaam toekomstperspectief voor kerken ontwikkel je samen! Op deze manier kunnen we blijven ‘kerken’ en niet alleen in december..

Tijdens de kerstdagen hoop ik nog veel meer inspiratie op te doen voor toekomstbestendig gebruik van ons religieus erfgoed. Bovendien ga ik me bezinnen op welke kerken ik volgend jaar allemaal wil gaan bezoeken. Het ‘nieuwe kerken’ is begonnen!

Aloysiuskerk in Utrecht

Benieuwd naar meer?

Lees over onze aanpak voor het opstellen van een Kerkenvisie en herbestemming van religieus erfgoed.

Beeldverantwoording:

Terug naar nieuwspagina

Waar kunnen we je mee helpen?

TML helpt je graag met archeologische projecten of erfgoedvraagstukken.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

contact

Waar kunnen we je mee helpen?

TML helpt je graag met archeologische projecten of erfgoedvraagstukken.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

contact