Berichten

De waarde van springlevende monumenten

Terugblik kennisevent Bouwen aan plekken met identiteit


Donderdagmiddag 14 maart organiseerde The Missing Link het event Bouwen aan plekken met identiteit. In verschillende sessies is ingegaan op hoe je samen plekken kunt creëren met betekenis; waar mensen graag willen zijn. Dit sluit aan op de eigen missie om het verhaal van een plek te koppelen aan de agenda van die plek en te komen tot een geworteld nieuw hoofdstuk – nieuwe plannen gebaseerd op de gebiedsidentiteit. Hoe dit in de praktijk werkt met herbestemming was het onderwerp van de keuzesessie over herbestemming van monumenten.

Hans Jacobs (Nationaal Restauratiefonds) en Bob Scherrenberg (Overvecht Vastgoed) hebben de sessie over herbestemming verzorgd. Herbestemming van monumenten biedt kansen. Monumenten geven een gezicht aan het verhaal en de identiteit van een plek. Eigentijds gebruik van deze dragers van karakter en identiteit zorgt voor vernieuwing en waardeontwikkeling.

Jacobs vertelt dat hij het tot zijn persoonlijke missie heeft gemaakt om in zijn werk: ‘echt goede plekken te creëren waar mensen graag wonen, werken of juist ontspannen’.  Bij het Nationaal Restauratiefonds zorgt hij er inmiddels 6 jaar voor dat ondernemers hun monument kunnen verduurzamen, restaureren en of herbestemmen. Een ondernemer uit Utrecht die aan de slag is gegaan met zo’n monument is Bob Scherrenberg. En wat voor een monument. In 2014 kocht hij de werkspoorkathedraal die vandaag de dag fungeert als icoon van het Werkspoorkwartier in Utrecht Noordwest. De Werkspoorkathedraal is een prachtig voorbeeld van herbestemming. Het gebouw is veranderd van een leegstaand en verloederd fabriekspand naar evenementlocatie. Naast dat het een plek biedt voor evenementen is er nu een café, wordt er gewerkt in kantoorunits, is er een nachtclub en wordt er gebouwd aan meer horeca en kantoorruimte.

De ambitie van het Nationaal Restauratiefonds voor herbestemming luidt: ‘Alle monumenten springlevend!’ Dit, voegt Jacobs toe, lukt alleen als de monumenten in gebruik blijven, beleefbaar zijn en gewaardeerd worden. Het draait dus ook om betrokkenheid en draagvlak onder gebruikers en bezoekers. Het is een mooi streven monumenten springlevend maken, maar hoe werkt dat in de praktijk?  Aan de hand van vier sprekende voorbeelden vertelt Jacobs over de maatschappelijke- en economische impact van herbestemming. Zo was er in Nijmegen allereerst het idee het oude Honigcomplex aan de Waal volledig te slopen en te vervangen door nieuwbouw. De tijdelijke invulling van een deel van de monumentale gebouwen heeft bij zowel de eigenaren als bezoekers voor een verrassing gezorgd. Nu wordt er gekeken of de plannen voor de gebiedsontwikkeling niet kunnen worden aangepast met behoud van een deel van de monumentale panden. De maatschappelijke impact bij Villa Jongerius in de Merwedekanaalzone in Utrecht zit hem in het wegnemen van 1400 m2 aan leegstand, de openstelling van het monument voor een breder publiek en een toename van de leefbaarheid en veiligheid van het gebied. De economische impact bij de herbestemming van het Brouwhuis in Breda zit hem bijvoorbeeld in het feit dat het pand ruim negen keer zoveel waard is geworden met een hefboomeffect voor de waardeontwikkeling van het gehele voormalige brouwerijcomplex. Het is hiermee een stimulans voor de hele gebiedsontwikkeling van de Drie Hoefijzers in Breda. Daarnaast bood de herontwikkeling van het Brouwhuis naar horeca 50 fte’s aan tijdelijke- en 240 fte’s  aan structurele werkgelegenheid.

Het Nationaal Restauratiefonds ondersteunt zowel overheden als marktpartijen met de financiering, de kennis en ervaring binnen een landelijk netwerk om samen monumenten springlevend te maken en houden. Mede hierdoor kunnen ondernemers zoals Bob Scherrenberg hun droom en visie voor prachtige herbestemmingen als de werkspoorkathedraal tot werkelijkheid maken, voortbordurend op de identiteit van de plek. Denise Huntjes, deelnemer aan de keuzesessie en adjunct-directeur bij Advinci, geeft na afloop van de sessie aan dat ze nu meer inziet wat er voor nodig is om een dergelijke grootschalige herbestemming mogelijk te maken. Het is dus echter wel degelijk mogelijk: ‘met een goed idee en de juiste mensen en middelen en dat is fantastisch’. Herbestemming gaat over een nieuwe invulling – een nieuw gebruik van wat er al is. The Missing Link gaat uit van de identiteit van een plek en benut deze voor een goed gefundeerde toekomst. Een toekomst waaraan bijvoorbeeld op dit moment in het Werkspoorkwartier wordt gebouwd.

 

Kennisevent Bouwen aan plekken met identiteit

Grote opkomst bij erfgoedsessie in Oisterwijk

Afgelopen week organiseerden we een mooie erfgoedsessie in de oude Leerfabriek van Oisterwijk. Hierbij waren maar liefst vijftig stakeholders aanwezig die mee hebben gedacht over het verhaal van Oisterwijk. Deze workshop is de eerste stap om te komen tot een nieuwe visie op het erfgoed. De gemeente vindt het belangrijk om dit proces met betrokkenen vorm te geven.

De deelnemers gingen aan de slag met speciaal voor de gelegenheid ontwikkelde kaartjes. Hieruit werd een selectie gemaakt, en bepaald waar de accenten in het verhaal van Oisterwijk moeten liggen. Niet alleen monumenten kwamen aan bod, maar ook de prachtige natuur en de gemeenschapszin. Daarnaast kwam naar voren dat transformatie een belangrijk thema is in deze ondernemende gemeente. Ook werden er veel ideeën aangedragen over het beleefbaar maken van erfgoed. Al met al een inspirerende avond met genoeg input om het verhaal van Oisterwijk te vertalen naar een mooie beleidsvisie.

TML zoekt versterking!

Ben je een gedreven KNA-archeoloog en wil je werken op het snijvlak van archeologie, erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling? The Missing Link is op zoek naar een nieuwe collega! Bekijk hier de vacature.

Feestelijke opening ArcheoRoute in Reuver

Afgelopen zaterdag opende gedeputeerde Hans Teunissen in Reuver de Limburgse ArcheoRoute. De ArcheoRoute maakt de verhalen van archeologische vindplaatsen met behulp van moderne technieken zichtbaar en beleefbaar. Boudewijn Goudswaard was bij de feestelijke ceremonie aanwezig om te vertellen over de bijzondere opgraving die op deze plek is gedaan.

 

In 2016 heeft The Missing Link in opdracht van de gemeente Beesel het management van de opgraving in Reuver verzorgd. Aanleiding was de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk Oppe Brik op de plek van een voormalige steenfabriek. Hier bleek een zeldzame vindplaats uit de steentijd te liggen. Samen met stakeholders hebben we hier een community archeologieproject opgezet, waarbij zowel bewoners als lokale (amateur)archeologen participeerden bij de opgravingen. Daarnaast hebben we geadviseerd over de manieren waarop het aanwezige erfgoed kan worden ingezet voor recreatieve doeleinden. Het is dan ook mooi om te zien dat dit door gemeente en provincie is opgepakt, met de ArcheoRoute als resultaat.

 

In de gemeenten Beesel, Weert en Venray zijn nu de eerste locaties geopend en verhalen bekend gemaakt. Daarna volgen Nederweert, Roerdalen, Roermond en in 2019 de rest van de provincie. Met als eindresultaat een parelketting van beleefbare archeologische vindplaatsen door heel Limburg.

Opening tentoonstelling ‘De Wezen Spreken’

Op 8 juni was de feestelijke opening van het Heilige Geest Weeshuis in Leiden. Het Heilige Geest Weeshuis was het oudste en grootste weeshuis van Leiden, en is één van de grootste monumentale panden. Nadat Stichting Utopa het pand in 2007 aankocht is het helemaal opgeknapt. Nu is het weeshuis gedeeltelijk opengesteld voor publiek en is de tentoonstelling ‘De Wezen Spreken’ te bezichtigen. Deze tentoonstelling geeft een goed beeld van het leven in en om het weeshuis. The Missing Link heeft in opdracht van Stichting Utopa een film ontwikkeld voor de tentoonstelling, en was aanwezig bij de opening.

De tentoonstelling besteedt aandacht aan zowel de sociale als de bouwkundige historie. Omdat het weeshuis pas in 1961 sloot, konden enkele vroegere bewoners van het weeshuis vertellen over hun ervaringen van vroeger. Deze interviews zijn terug te zien in de tentoonstelling. De bouwkundige historie van het weeshuis gaat terug tot de 15e eeuw. Om een overzicht te geven van de vele uitbreidingen van het monumentale pand is in opdracht van Stichting Utopa een film gemaakt. Hierin worden de opeenvolgende bouwperioden getoond door historisch beeldmateriaal te combineren met 3D-reconstructies.

De film en animaties zijn gemaakt door Marcel Leuning en Joke Nijman. The Missing Link verzorgde de projectleiding, het script en de tekst. Het Bouwhistorisch advies kwam van Droge Bureau voor Bouwhistorie.

Het Heilige Geest Weeshuis en de tentoonstelling ‘De Wezen Spreken’ zijn gratis toegankelijk van woensdag t/m vrijdag,van 13.00 tot 16.30 uur.

TML-project in Jaarboek Archeologie

Op vrijdag 18 juni is het Jaarboek van de Nederlandse Archeologie gepresenteerd. De bundel is een verzameling van twintig bijzondere opgravingen die in 2017 in Nederland plaatsvonden, geselecteerd door een onafhankelijke commissie bestaande uit professionals en vrijwilligers.

Dit jaar was deze presentatie extra bijzonder voor ons: één van de twintig projecten in het boek is door ons begeleid! The Missing Link heeft zorg gedragen voor de opgraving van twee kloosters in Brielle, wat tot veel nieuwe historische inzichten heeft geleid. Ook hebben wij een publieksbereikprogramma uitgevoerd om het verhaal van de plek met zo veel mogelijk bewoners en bezoekers te delen. Het hoofdstuk over dit project is geschreven door Marijke Holtrop (Historisch Museum den Briel) en onze eigen Tessa Henkes. Meer informatie over het eindresultaat van het project vind je hier.

Het Jaarboek van de Nederlandse Archeologie is een initiatief van de Stichting Archeologie & Publiek (SAP), in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Pronk Producties Vught. Het boek is voor €29,95 te koop bij de meeste boekhandels.

 

Themamiddag Erfgoed als drager van de Omgevingsvisie Flevoland

Op dinsdag 15 mei organiseerde Steunpunt archeologie en monumenten Flevoland in samenwerking met de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed een interactieve informatiebijeenkomst met als onderwerp erfgoed en de Omgevinsgwet. Met Boudewijn Goudswaard als dagvoorzitter konden The Missing Link en WeZijnOm  een bijdrage leveren aan deze bijzondere bijeenkomst.

De bijeenkomst, onderdeel van een serie voor alle 12 provincies geïnitieerd door het RCE, werd gehouden in de Commandeurskamer van de historische Batavia Werf. Aanwezig waren Flevolandse medewerkers cultuurhistorie, erfgoed, monumenten, archeologie en Ruimtelijke Ordening bij gemeenten, provincie en het rijk. De bijeenkomst zoomde in op erfgoed als drager van de omgevingsvisie, op erfgoed als onderdeel van de kernkwaliteiten van een gemeente en op de omgeving van het monument. Er kwamen vragen aanbod als; waarom erfgoed meenemen in de omgevingsvisie en hoe krijg je dat voor elkaar?

Het programma bestond afwisselend uit inhoudelijke voordrachten en werktafels. Gerda de Bruijn van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gaf inzicht in het kader van de Omgevingswet. Zemira Rexha Marošlić van de gemeente Noordoostpolder liet zien hoe het DNA (identiteit) van een gebied een bouwsteen voor de toekomst

 

kan zijn. Door het verhaal van het verleden als uitgangspunt te nemen voor toekomstige ambities kan in de omgevingsvisie een helder, integraal en aansprekend verhaal worden verteld. Cultureel erfgoed maakt op zich onderdeel uit van de omgevingsvisie, maar kan hierbij een bredere, drijvende kracht zijn. Het verhaal van het verleden en de fysieke overblijfselen hiervan – monumentale bebouwing, cultuurlandschap en archeologie – vormen immers het DNA van een gemeente. Zodoende speelt het een grote rol in het dagelijkse leven en de identiteit van de mensen die er wonen.

Erfgoed in ruimtelijke opgaven

Het integrale karakter van de omgevingsvisie biedt kansen om vanuit het cultureel erfgoed opgaven uit andere sectoren met elkaar te verbinden. Erfgoed is dan niet louter een aparte opgave, maar wordt beschouwd als identiteitsdrager van een heel gebied. Zo kunnen historische structuren of elementen als vertrekpunt voor grote ruimtelijke opgaven dienen. Denk hierbij aan vraagstukken op het gebied van leefbaarheid, energietransitie of waterveiligheid. Daarbij draagt de historische gelaagdheid bij aan de aantrekkelijkheid van het landschap; en een aantrekkelijke gemeente waar het goed toeven is, trekt mensen en bedrijven aan.

De deelnemers gingen aan het eind van de dag naar huis met een Now How Wow lijst. Onder Now vallen concrete acties die meteen in gang kunnen worden gezet. Bij Wow horen werkzaamheden die meer tijd kosten en meer samenwerking vereisen. Wow projecten leiden over een langere periode tot het vervullen van mogelijkheden en wensen.

Dit was de eerste in een reeks van bijeenkomsten om elkaar te helpen met de komende Omgevingswet in Flevoland. Van de middag is een mooi getekend verslag gemaakt. Op deze manier worden de uitkomsten een levendige en aanspre

 

kende manier inzichtelijk gemaakt.

Waterschappen en erfgoed

De beoordeling van waterkeringen (2017-2023) en de conditie archeologie.

Waterschappen zijn druk bezig met de beoordeling van de veiligheid van de primaire waterkeringen in ons land. Hiervoor dienen waterschappen alle dijken, sluizen, stuwen etc., te controleren en eventueel aan te passen zodat zelfs bij extreem slechte weersomstandigheden iedereen droge voeten houdt. Dat is heel fijn zult u denken en dat is het ook. De beoordeling is een enorme klus. Waterkeringen zijn bij uitstek verbonden met ruimtelijke ordening en vrijwel alle ruimtelijke condities spelen een rol. Denk aan milieu, infra, kabels en leidingen en veiligheid. Eén van de condities die nog wel eens over het hoofd wordt gezien is cultuurhistorie en archeologie. Dat is gek omdat we al eeuwen bezig zijn met water buiten te houden en erfgoed een integraal aspect van waterbeheer is. Cultuurhistorie en archeologie worden helaas nog vaak als iets lastigs gezien. Dit komt mede doordat archeologie grotendeels op gemeentelijk niveau is geregeld. Waterschappen hebben te maken met een groot aantal verschillende beleidsstukken waarvan de verschillen soms subtiel maar van wezenlijk belang kunnen zijn.

Onlangs hebben wij voor een waterschap in het westen van het land de conditie archeologie in kaart gebracht. Hierbij bleek dat de primaire waterkering vrijwel alle bestaande beleidscategorieën doorkruist. Zo zijn er per gemeente al snel 5 tot 7 verschillende archeologische beleidsmaatregelen van toepassing. Vermenigvuldig dat met het aantal gemeenten per waterschap en u ziet al een aardige tabel voor u. Voeg daar vervolgens de overige cultuurhistorische maatregelen voor cultuurlandschap, monumenten en de provinciale en landelijke regelgeving toe. Deze beleidsstukkenjungle is voor deskundigen een prettige uitdaging maar voor anderen een zeer lastig te overzien geheel.

Gelukkig is er morgen de Themabijeenkomst Waterbeheer en Erfgoed, georganiseerd door De Unie van Waterschappen, SIKB en ERM. Deze bijeenkomst gaat over de verbinding tussen waterbeheer en erfgoed. Als u nog vragen heeft over de conditie archeologie en waterkeringen spreek ons dan gerust aan.

Geslaagd Event: SOS onze schepen vergaan twee keer!

Samen met het steunpunt archeologie en monumenten Flevoland heeft The Missing Link de organisatie van het event SOS! Onze schepen vergaan twee keer op zich genomen. Het event vond plaats op 6 juli 2017 in het Nieuw Land Erfgoedcentrum in Lelystad en kan enkel een groot succes genoemd worden! Niet alleen is het gelukt om de verschillende belangengroepen nader tot elkaar te brengen maar ook is er een basis gelegd om een maatschappelijke bijdrage te kunnen leveren aan de ambtelijke en bestuurlijke initiatieven met betrekking tot de maritieme archeologie. Met dank aan alle deelnemers, het enthousiasme waarmee zij aan de slag zijn gegaan en de inzet van de verschillende partijen!

Voor een samenvatting van het evenement kijk hier:

https://platformmaritiemearcheologie.nl/congresverslag-sos-schepen-vergaan-twee-keer/

Wilgenrijk

Succesvol managen archeologie Wilgenrijk

Vorige week donderdag stond Neelson Witte, adviseur van The Missing Link, voor een groot publiek in Theater Koningshof te Maassluis. De avond stond in het teken van de geschiedenis van de gemeente. TML is sinds 2011 betrokken bij de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk Wilgenrijk te Maassluis. Samen met Wilgenrijk hebben wij een masterplan archeologie gemaakt voor het 100 ha grote plangebied. Uitgangspunten van het plan zijn:

  • een sober en doelmatig archeologisch proces
  • archeologie integraal in plaats sectoraal afwegen bij de planontwikkeling
  • Het erfgoed inbedden in het historisch verhaal van de locatie

Door deze aanpak zijn de kosten voor archeologie beperkt gebleven en wordt nu volop gebouwd aan een prachtige nieuwe wijk met een eigen filosofie: de Maassluise School. Groen, ruim en geïnspireerd op het verleden. En de archeologie? Neelson hield een spannend verhaal over de zoektocht naar Romeinen langs de Maas; not in my backyard! of toch?