Project omschrijving

Archeologie en Cultuurhistorie, Nijmegen Winkelsteeg

Projecten – Archeologie, Erfgoed, Gebiedsontwikkeling

Projecten

Vraag

In het kader van de Woondeal en de Omgevingsvisie, werkt de Gemeente Nijmegen aan de ontwikkeling van een gebiedsvisie voor de transformatie van Winkelsteeg naar woon-werkgebied. Om de ontwikkelende en ontwerpende partijen te inspireren en voeden met aanknopingspunten, is The Missing Link gevraagd om een cultuurhistorische inventarisatie uit te voeren voor het gebied Winkelsteeg te Nijmegen. De inventarisatie wordt gepresenteerd in integrale sessies, waarbij zowel de ontwikkelaars, ontwerpers als erfgoeddeskundigen vanuit de gemeente bij betrokken zijn. The Missing Link is gevraagd een advies uit te brengen over hoe erfgoed als bouwsteen ingepast kan worden in deze integrale gebiedsontwikkeling. Het doel is de cultuurhistorische waarden van de plek te benutten en zo het karakter van de gebiedstransformatie te versterken.

Projecten

Oplossing

Eerste stap was het inventariseren en presenteren van het ‘Verhaal van Winkelsteeg’. Het doel van de presentatie was het ontwerpteam te inspireren en in een compacte presentatie te laten zien hoe het plangebied zich heeft ontwikkeld, vanaf het ontstaan van het landschap tot wat het vandaag de dag is. Bij de ontwikkeling van de plek kijken we verder dan de plangrenzen van het gebied. Welke ontwikkelingen zijn van invloed geweest op het ontstaan van deze plek? En welke gebeurtenissen vonden in het plangebied plaats, die bijdragen aan het karakter van deze plek? Het verhaal van de plek helpt om de lange lijnen en de relatie met haar omgeving door de eeuwen heen in beeld te krijgen. Dat biedt aanknopingspunten om Winkelsteeg in de toekomst zowel onderscheidend als samenhangend te laten zijn ten opzichte van de omliggende wijken.

Samen met het team van ontwerpers, ontwikkelaars en erfgoeddeskundigen spraken we over de kernwaarden uit het Verhaal van de plek. Gezamenlijk bepaalden we de rode draad die het gebied Winkelsteeg kenmerkt. Winkelsteeg biedt al eeuwenlang ruimte voor vernieuwing: eerst buiten en nu binnen de stad, voor verschillende combinaties van wonen en werken, ingegeven door de maatschappelijke ontwikkeling van haar tijd. Daarnaast speelt het terugkerende thema ‘geest en gezondheid’ een belangrijke rol in het gebied.  De ontwikkelplannen voor Winkelsteeg voegen een nieuw hoofdstuk toe aan dit verhaal.

Aan de hand van bureau- en locatieonderzoek inventariseerden we de cultuurhistorie van het gebied. De inventarisatie is in samenwerking met SB4 Bureau voor Historische Tuinen, Parken en Landschappen uitgevoerd. SB4 leverde met hun expertise op het gebied van groenhistorie en landgoederen waardevolle input voor de cultuurhistorische analyse. De resultaten bieden inzicht in welke cultuurhistorische relicten nog zichtbaar zijn, zoals de restanten van het landgoed Winkelsteeg en de hierbij horende villa, historische weg- en groenstructuren. Hieruit zijn de cultuurhistorische waarden en kwaliteiten benoemd die de basis vormden voor ons advies over de inpassing van erfgoed in de toekomstige planvorming. Het advies biedt inzicht in de kansen om het plangebied beter te verbinden met de omgeving en de lokale identiteit te versterken.

“Cultuurhistorie versterkt de gebiedstransformatie en haar karakter

Winkelsteeg in vogelvlucht 

Het gebied ontstond op de overgang tussen de stuwwal van Nijmegen en het stroomdal van een oude Rijntak. Al in de tijd van de jagers- en verzamelaars werd dit gebied bewoond. Na de eerste ontginningen transformeerde het gebied naar een licht bevolkt heidelandschap totdat het onderdeel werd van de landgoedgordel rondom de vestingstad Nijmegen in de 17e eeuw. In die tijd ontstonden de landgoederen Hulsen, Winkelsteeg en Dukenburg ten noorden van het dorp Hatert. Enkele eeuwen bepaalden de lange oprijlanen, weelderige tuinen, boomgaarden en akker- en weidevelden het landschappelijke karakter van het gebied. Toen Nijmegen een enorme groei doormaakte rond 1900, vormden deze landgoederen samen met het Jonkerbos het imperium van de industrieel Dobbelman. Dobbelmann gebruikte het gebied jarenlang voor de jacht.

Vanaf de jaren ’30 ontstonden de harde grenzen van het huidige plangebied: het Maas-Waalkanaal, de spoorlijn Arnhem- Nijmegen en de Hatertseweg. De relatie met de omliggende wijken werd hierdoor stap voor stap minder. Het gebied zelf werd anoniemer met de groei van de industrie en de groene, maar afgesloten kavels van begraafplaatsen en zorginstellingen in het zuiden. Nu staat Winkelsteeg aan de vooravond van een stapsgewijze transformatie in de komende decennia: van introvert industriegebied naar levendig woon-werkgebied dat de omringende wijken Hatert, Dukenburg en Neerbosch met elkaar verbindt.

Projecten

Resultaat

  • Verhaal van de plek: inspiratie en identiteit
  • Cultuurhistorische analyse: inventarisatie cultuurhistorische gelaagdheid gebied / in kaart brengen aanwezige historische structuren, relicten en objecten / kansen benoemen voor het borgen en benutten van cultuurhistorische waarden in de gebiedsvisie
  • Cultuurhistorische rapportage: ontstaansgeschiedenis / landschappelijke, archeologische en cultuurhistorische waarden / transformatiekader voor benutting en beleving waarden in planvorming
  • Risicoscan archeologie: input kostenraming gebiedsontwikkeling

In de vervolgstappen die we momenteel ondernemen met het visieteam en de gemeente Nijmegen bepalen we gezamenlijk welke erfgoedaspecten we vanuit de archeologie en cultuurhistorie het meest kenmerkend zijn voor Winkelsteeg en kunnen benutten als bouwsteen voor het versterken van het lokale karakter. Dit proces leidt tot een dynamisch koersinstrument voor het borgen én benutten van erfgoed in de stapsgewijze transformatie van dit nieuwe stadsdeel. Met advies voor vertaling naar een ontwerp en het creëren van karakteristieke plekken passend bij de identiteit van het gebied.

The Missing Link, 2020
Opdrachtgever:
Gemeente Nijmegen
Projectleider The Missing Link: Rosi de Kok
In samenwerking met: SB4 Bureau voor Historische Tuinen, Parken en Landschappen

Afbeeldingen van dit project

Winkelsteeg in vogelvlucht 

Het gebied ontstond op de overgang tussen de stuwwal van Nijmegen en het stroomdal van een oude Rijntak. Al in de tijd van de jagers- en verzamelaars werd dit gebied bewoond. Na de eerste ontginningen transformeerde het gebied naar een licht bevolkt heidelandschap totdat het onderdeel werd van de landgoedgordel rondom de vestingstad Nijmegen in de 17e eeuw. In die tijd ontstonden de landgoederen Hulsen, Winkelsteeg en Dukenburg ten noorden van het dorp Hatert. Enkele eeuwen bepaalden de lange oprijlanen, weelderige tuinen, boomgaarden en akker- en weidevelden het landschappelijke karakter van het gebied. Toen Nijmegen een enorme groei doormaakte rond 1900, vormden deze landgoederen samen met het Jonkerbos het imperium van de industrieel Dobbelman. Dobbelmann gebruikte het gebied jarenlang voor de jacht.

Vanaf de jaren ’30 ontstonden de harde grenzen van het huidige plangebied: het Maas-Waalkanaal, de spoorlijn Arnhem- Nijmegen en de Hatertseweg. De relatie met de omliggende wijken werd hierdoor stap voor stap minder. Het gebied zelf werd anoniemer met de groei van de industrie en de groene, maar afgesloten kavels van begraafplaatsen en zorginstellingen in het zuiden. Nu staat Winkelsteeg aan de vooravond van een stapsgewijze transformatie in de komende decennia: van introvert industriegebied naar levendig woon-werkgebied dat de omringende wijken Hatert, Dukenburg en Neerbosch met elkaar verbindt.

Waar kunnen we je mee helpen?

TML helpt je graag met archeologische projecten of erfgoedvraagstukken.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

contact

Waar kunnen we je mee helpen?

TML helpt je graag met archeologische projecten of erfgoedvraagstukken.
Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

contact