Project omschrijving
Werkprogramma Erfgoed en Woningbouw – Ministerie OCW
Projecten – Gebiedsontwikkeling, erfgoed
Projecten
Basisinformatie
- Opdrachtgever: Ministerie OCW
- In samenwerking met: KWINK groep
- Locatie: Nederland
- Start: september 2022 – april 2023
- Team: Boudewijn Goudswaard, Eef Stoffels & Hanneke Masselink-Duits
- Meer weten? Neem contact op met Hanneke Masselink-Duits (h.masselink-duits@the-missinglink.nl)
Projecten
Vraag
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wil erfgoed beter positioneren in de planontwikkeling van grootschalige woningbouwgebieden. Niet alleen om het erfgoed te beschermen, maar ook omdat erfgoed een zinvolle bijdrage kan leveren aan de (ruimtelijke) kwaliteit van de woonomgeving. Het programma Mooi Nederland van BZK richt zich op ruimtelijke kwaliteit, en hiermee stelt het Rijk ‘belevingswaarde, gebruikswaarde én toekomstwaarde centraal bij het ordenen van de ruimte’.
Beide programma’s leggen nadrukkelijk de relatie met erfgoed. In het Werkprogramma Erfgoed en Woningbouw (WEW) wil OCW samen met de betrokken gemeenten kijken hoe cultureel erfgoed optimaal in positie kan worden gebracht op 17 grootschalige woningbouwlocaties.
In opdracht van OCW bracht The Missing Link samen met KWINK groep de stand van zaken in kaart op de onderwerpen erfgoed en gebiedsontwikkeling in 17 grootschalige woningbouwgebieden. The Missing Link richtte zich daarbij op de inventarisatie van het bestaande erfgoed en de kansen die er liggen voor de benutting ervan in het planproces.
Projecten
Werkwijze
Door middel van bureauonderzoek, gevolgd door gerichte enquêtes en verdiepende interviews zijn ‘gebiedspaspoorten’ opgesteld voor alle locaties. Deze paspoorten bieden niet alleen inzicht in de woningbouwontwikkelingen, maar ook in de waardevolle erfgoedaspecten van elk gebied.
Daarnaast zijn de ‘erfgoedontwikkelopgaven’ in beeld gebracht: de bijdrage die erfgoed kan leveren aan de (ruimtelijke) kwaliteit en maatschappelijke opgaven als woningbouw, klimaatadaptatie en toerisme. De inventarisatie gaf het ministerie van OCW inzicht in de rol die erfgoed speelt binnen gebiedsontwikkeling, en welke uitdagingen en kansen hierbij horen. Daarnaast bracht het onderzoek in beeld welke behoeften en ideeën er bij gemeenten (en provincies) leven om erfgoed beter in positie te brengen, waaraan het WEW mogelijkerwijs invulling kan geven in een volgende fase.
Projecten
Conclusie
Het algemene beeld dat volgt uit de inventarisatie, is dat de potentie van erfgoed in gebiedsontwikkelingen nog onvoldoende wordt benut: het is een uitdaging om beschermd en onbeschermd erfgoed gedurende het hele ontwikkelingsproces goed te positioneren. Vaak verdwijnt het na de visiefase al naar de achtergrond. Daardoor ligt de nadruk tijdens de realisatiefase meer op het beschermen van het erfgoed, dan het benutten van de kansen die het biedt.
“Door meervoudige erfgoedinclusieve sturing kan erfgoed (in brede zin) beter ingezet worden voor het versterken van de ruimtelijke kwaliteit”
Resultaat
In het rapport presenteren we verschillende mogelijkheden om erfgoed beter te verankeren in gebiedsontwikkeling. We introduceren daarbij een model voor meervoudige erfgoedinclusieve sturing, gericht op samenwerking op verschillende schaalniveaus en de instrumenten die daarvoor kunnen worden ingezet. Dit leidt tot een succesvolle integrale benadering van erfgoedinclusief ontwikkelen, waarbij sturing op erfgoedwaarden in het hele proces geborgd is. We illustreren de toepassing van het sturingskwadrant met voorbeelden van gebieden waar oplossingen zijn gevonden, en voorbeelden van gebieden waar deze oplossing zou kunnen worden toegepast. De focus ligt hierbij op toepassing door gemeenten.
De slagingskans van erfgoedinclusief ontwikkelen wordt vergroot door de continuïteit van erfgoed in het proces te verbeteren. Wij adviseren daarom in het WEW te focussen op de planvormingsfase. Inhoudelijk is de grootste winst te behalen op het benutten van (on)zichtbaar erfgoed zoals waardevolle cultuurhistorische landschappelijke complexen, ensembles en archeologische waarden, omdat die het minst stevig gepositioneerd zijn.
Tot slot presenteren we richtlijnen en aanbevelingen voor de verdere vormgeving en implementatie van het WEW-programma van het ministerie van OCW. OCW gaat de uitkomsten van de inventarisatie gebruiken om met gemeenten in gesprek te gaan over de opzet en invulling van het programma.
Resultaat
In het rapport presenteren we verschillende mogelijkheden om erfgoed beter te verankeren in gebiedsontwikkeling. We introduceren daarbij een model voor meervoudige erfgoedinclusieve sturing, gericht op samenwerking op verschillende schaalniveaus en de instrumenten die daarvoor kunnen worden ingezet. Dit leidt tot een succesvolle integrale benadering van erfgoedinclusief ontwikkelen, waarbij sturing op erfgoedwaarden in het hele proces geborgd is. We illustreren de toepassing van het sturingskwadrant met voorbeelden van gebieden waar oplossingen zijn gevonden, en voorbeelden van gebieden waar deze oplossing zou kunnen worden toegepast. De focus ligt hierbij op toepassing door gemeenten.
De slagingskans van erfgoedinclusief ontwikkelen wordt vergroot door de continuïteit van erfgoed in het proces te verbeteren. Wij adviseren daarom in het WEW te focussen op de planvormingsfase. Inhoudelijk is de grootste winst te behalen op het benutten van (on)zichtbaar erfgoed als zoals waardevolle cultuurhistorische landschappelijke complexen, ensembles en archeologische waarden, omdat die het minst stevig gepositioneerd zijn.
Tot slot presenteren we richtlijnen en aanbevelingen voor de verdere vormgeving en implementatie van het WEW-programma van het ministerie van OCW. OCW gaat de uitkomsten van de inventarisatie gebruiken om met gemeenten in gesprek te gaan over de opzet en invulling van het programma.